Doświadczenia Polski związane z energetyką jądrową (EJ) - choć niezbyt bogate - są jednak interesujące. Pierwsze małe reaktory doświadczalne uruchomiono ponad 50 lat temu w Świerku koło Warszawy. Był to poligon dla tworzącej się i dopiero kształconej rodzimej kadry specjalistów od energetyki jądrowej. Władze PRL postawiły na poważny rozwój tej dziedziny w naszym kraju. Po latach przygotowań podjęto decyzję o budowie pierwszej w Polsce elektrowni atomowej. Nastąpiło to w styczniu 1982 r. - tuż po wprowadzeniu stanu wojennego i chwilowym zdławieniu ruchu „Solidarność”. Najbardziej reformatorska część społeczeństwa przebywała w owym czasie w więzieniach lub obozach internowania, a wspomnianemu przedsięwzięciu nie towarzyszyła, rzecz jasna, jakakolwiek publiczna dyskusja, a tym bardziej otwarta, obywatelska debata. Nikogo nie mogłaby wtedy zaskoczyć wieść, że do realizacji przedsięwzięcia wybrano technologię radziecką. Jako miejsce realizacji projektu przeznaczono tereny położone nad Jeziorem Żarnowieckim ok. 40 km od Trójmiasta. Sam fakt budowy nie wzbudził specjalnego zainteresowania Polaków, tak więc początkowo nie budziła ona ani powszechnego sprzeciwu, ani oporu. Sytuację całkowicie zmieniła katastrofa, która miała miejsce w kwietniu 1986 roku w Czarnobylu na terenie dzisiejszej Ukrainy. Wydarzenie to doprowadziło do wybuchu paniki wśród obywateli, a początkowy brak rzetelnych informacji spotęgował nieufność do władzy i wywołał dezorientację. W środkach masowego przekazu pojawiły się najpierw relacje bagatelizujące katastrofę, a dopiero po kilku dniach ogłoszono praktyczne instrukcje i zalecenia z zakresu przeciwdziałania skutkom promieniowania. Naprędce organizowano akcje profilaktycznego podawania jodu w postaci płynu Lugola.
Kryzysowa sytuacja ujawniła skłonność ówczesnej władzy do ukrywania niewygodnej prawdy. Krajowi eksperci z dziedziny energetyki nuklearnej konsekwentnie pomniejszali rozmiary katastrofy, w czym pomagały im zmonopolizowane przez władzę media.
Społeczne protesty w cieniu Czernobyla
Mimo tego, katastrofa w Czarnobylu stała się impulsem dla publicznych protestów. Najbardziej spektakularne i zdecydowane były akcje organizowane przez opozycyjny, pacyfistyczno-ekologiczny ruch „Wolność i Pokój”. Nielegalne uliczne demonstracje nagłaśniane przez zachodnie media i polskojęzyczne rozgłośnie radiowe odbywały się w różnych miejscach kraju, m.in. we Wrocławiu, w Krakowie, w Gdańsku i w Poznaniu. Opór, któremu wsparcia udzielali zarówno księża kościoła katolickiego, jak i niezależni naukowcy, był zdecydowany. Polegał on m.in. na rozpowszechnianiu przez środowiska opozycyjne nielegalnych informacji o zagrożeniach związanych z energetyką jądrową. Protestowano nie tylko przeciw budowie elektrowni w Żarnowcu, lecz także przeciw podobnym projektom w Klempiczu k. Poznania, Darłowie i Lublinie. Silny społeczny protest zorganizowany został w Wielkopolsce przeciwko składowaniu odpadów nuklearnych w bunkrach Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego.
Po upadku komunizmu rząd premiera Mazowieckiego, przy aktywnej roli ministra gospodarki Tadeusza Syryjczyka, wstrzymał budowę elektrowni atomowej w Żarnowcu. Zrezygnowano też z innych planów rozwoju energetyki jądrowej w Polsce. Do zaniechania tych planów przyczyniła się nie tylko świadomość zagrożeń, ale również wysokie koszty ich realizacji oraz brak większego zapotrzebowania na ten rodzaj energii w restrukturyzowanej gospodarce.
Polityka Energetyczna Polski 2030 – nowe otwarcie dla atomu
Jesienią 2008 r. premier rządu Donald Tusk oznajmił, iż budowa elektrowni atomowych w Polsce jest koniecznością. W styczniu 2009 r. powołano pełnomocnika ds. rozwoju energetyki atomowej. Rząd zakłada, że w 2020 roku zostanie uruchomiona pierwsza elektrownia atomowa, a kolejna w ciągu następnych dwóch lat. Za realizację inwestycji odpowiada Polska Grupa Energetyczna (PGE) - duży państwowy koncern. Przewiduje się, że będzie miał on 51% udziałów w konsorcjum, które zajmie się budową i eksploatacją elektrowni. W okresie od 2011 do końca 2013 roku PGE wybierze ostateczną lokalizację. Samo konsorcjum powstać ma do końca roku 2010, natomiast rozpoczęcie budowy zaplanowano na rok 2016.
Pełen tekst do pobrania w formacie pdf.
