Dociekania naukowe na temat globalnego ocieplenia i zmian klimatu sięgają końca XVIII wieku, kiedy to naukowcy tacy, jak Joseph Fourier i John Tyndall wypracowali koncepcję ‘efektu cieplarnianego’. Jednak dopiero w 1979 roku, odbyła się pierwsza Światowa Konferencja Klimatyczna, zaś zmiany klimatu uznano za istotny problem. Wezwano wówczas rządy do zapobiegania zmianom klimatycznym, ale nie podjęto żadnych wspólnych działań na poziomie międzynarodowym.

Dopiero po prawie dziesięciu latach, podczas Konferencji na temat zmian w atmosferze w Toronto w roku 1988, społeczność międzynarodowa zarekomendowała wypracowanie szczegółowego globalnego traktatu, mającego na celu ochronę atmosfery. W tym samym czasie Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) oraz Program Środowiskowy ONZ (UNEP) powołały „Międzyrządowy Zespół do spraw Zmian Klimatu (IPCC)”, zespół naukowców analizujących wpływ zmian klimatu oraz przedstawiający strategie, jak na nie reagować.

IPCC opublikował Pierwszy Raport na temat stanu klimatu globalnego w roku 1990. Organizacja Narodów Zjednoczonych powołała wówczas Międzynarodowy Komitet Negocjacyjny (INC), który na podstawie tego raportu negocjował międzynarodowy traktat stabilizujący emisję gazów cieplarnianych do atmosfery ziemskiej.

Negocjacje zakończono w roku 1992, kiedy to podpisano Ramową Konwencję ONZ w sprawie Zmian Klimatu (UNFCCC) na Konferencji ONZ „Środowisko i Rozwój”, zwanej również Szczytem Ziemi, w Rio de Janeiro w Brazylii.

UNFCCC weszła w życie 21 marca 1994 roku, zaś jej głównym ciałem decyzyjnym jest Konferencja Stron (COP), podczas której wszystkie oficjalne strony spotykają się (jak to będzie miało miejsce w tym roku w Poznaniu). UNFCCC wyznacza ostateczny cel stabilizacji emisji gazów cieplarnianych na poziomie, które zapobiegać będzie niebezpiecznemu naruszeniu systemów klimatycznych, zatwierdza również zestaw ‘wspólnej, lecz zróżnicowanej odpowiedzialności’, uznając, że:

1. Największy udział gazów cieplarnianych (w przeszłości i obecnie) pochodzi z krajów rozwiniętych

2. Emisje w przeliczeniu na mieszkańca w krajach rozwijających się są niskie

3. Udział emisji globalnych pochodzących z krajów rozwijających się będzie wzrastał wraz z ich przyszłym rozwojem.

Oznacza to, że kraje rozwinięte muszą podjąć najbardziej intensywne działania w celu obniżenia emisji.

Kraje podzielone są na dwie główne grupy: Państwa wymienione w Załączniku I (Annex 1 Parties) oraz Państwa niewymienione w Załączniku I(non-Annex 1 Parties).

Państwa wymienione w Załączniku I to kraje uprzemysłowione, takie jak Stany Zjednoczone lub Niemcy, które w przeszłości najbardziej przyczyniły się do globalnego ocieplenia, jak również kraje będące w procesie przechodzenia do gospodarki rynkowej, obejmujące Rosję, Kraje Bałtyckie oraz kilka państw Europy Środkowej i Wschodniej (Economies In Transition, EIT). Istnieją również Państwa wymienione w Załączniku II, czyli grupa państw uprzemysłowionych z Załącznika I bez państw o reformującej się gospodarce (EIT).

Ze względu na to, że zobowiązania w ramach tejże Konwencji nie są wystarczające (tzn. niewiążące), aby w odpowiedni sposób zapobiegać zmianom klimatu, Strony rozpoczęły ponowne negocjacje podczas Pierwszej Konferencji Stron (COP 1) w Berlinie w roku 1995 (proces ten znany jest jako ‘Mandat Berliński’). Decyzja w sprawie uzgodnienia bardziej szczegółowych, prawnie wiążących celów w zakresie zmniejszenia emisji została przyjęta podczas COP 3 w Kioto, w Japonii, dnia 11 grudnia 1997 roku oraz ustanowiła tak zwany ‘Protokół z Kioto’. Protokół ten wszedł w życie w roku 2005 i zobowiązuje Państwa wymienione w Załączniku I do osiągnięcia prawnie wiążących celów w okresie 2008-2012. Poszczególne cele dla Państw wymienionych w Załączniku I, które sumują się w redukcję o co najmniej 5% w porównaniu z poziomem z lat 90-tych XX wieku, wyszczególnione zostały w Załączniku B do Protokołu z Kioto. Nie każdy kraj jednak przystąpił do Protokołu z Kioto. Na przykład Stany Zjednoczone Ameryki Północnej jak dotychczas odmawiają jego ratyfikacji.

Decyzje podjęte w ramach Protokołu z Kioto podejmowane są podczas spotkań Stron, tak zwanych Spotkań Stron Protokołu z Kioto. Spotkania te odbywają się wraz z Konferencją Stron (COP), stąd też oficjalnie spotkania te zwane są ‘Konferencją Stron spotykających się w charakterze Stron Protokołu z Kioto’ (COP/MOP). W Poznaniu odbędzie się więc COP14/MOP4 (czwarte spotkanie stron Protokołu z Kioto).

Jesteśmy obecnie w pierwszym okresie rozliczeniowym Protokołu z Kioto (2008-2012), wspólnota międzynarodowa musi zatem pilnie osiągnąć porozumienie co do celów i ram drugiego etapu porozumienia międzynarodowego dotyczącego przeciwdziałania zmianom klimatycznym (2012-2016). Jest to sprawa tym bardziej pilna, iż badania naukowe nad zmianą klimatu coraz częściej dowodzą, iż sytuacja jest gorsza, niż sądzono pierwotnie. Przykładowo, raport IPCC stwierdził, iż średnie globalne emisje gazów cieplarnianych muszą osiągnąć swoje najwyższe poziomy nie później niż w roku 2015, a następnie muszą zacząć spadać. Drugi okres rozliczeniowy Protokołu z Kioto jest więc szczególnie istotny i sporny, gdyż państwa muszą wynegocjować, kto podejmuje się jakiego poziomu redukcji (zwanego również podziałem obowiązków).

COP13/MOP3 na Bali

W tym kontekście w grudniu 2007 roku odbyła się na Bali XIII Konferencja Stron oraz III Spotkanie Stron w celu przygotowania ram, w których prowadzone będą negocjacje na temat drugiego okresu, oraz przygotowania fundamentów pod poważne rozwiązanie problemu zmian klimatu na poziomie globalnym.

Ostatecznie na Bali Strony osiągnęły porozumienie, rozpoczynające dwuletni proces negocjacji w sprawie okresu rozliczeniowego Protokołu z Kioto po roku 2012. Spotkanie w Poznaniu stanowi stację pośrednią w negocjacjach, która prowadzi do ostatecznego spotkania oraz, miejmy nadzieję, do osiągnięcia porozumienia w trakcie COP15/MOP5 w Kopenhadze w roku 2009.

Poza ustaleniem zakresu celów redukcji emisji dla krajów uprzemysłowionych, tak zwana „Mapa drogowa z Bali” zawiera również zobowiązania do negocjowania działań w zakresie kontroli emisji w krajach rozwijających się, porozumień dotyczących finansowania i przystosowania się (adaptacji) oraz transferu technologii niskiej emisji dwutlenku węgla, jak również porozumienia dotyczącego rozwiązania problemu deforestacji w krajach rozwijających się.

Podsumowując, kluczowe bloki tematyczne zaakceptowane dotychczas do przyszłych negocjacji to: spowolnienie zamian klimatu, przystosowanie się do zmian klimatycznych (adaptacja), transfer technologii oraz finansowanie działań zmierzających do opóźnienia zmian klimatu oraz promowania rozwiązań przystosowawczych. 

Co stanie się w Poznaniu?

W Poznaniu podsumowany zostanie bieżący stan negocjacji oraz nastąpi ich kontynuacja w celu doprowadzenia do zawarcia porozumienia w Kopenhadze w roku 2009 odnośnie etapu po roku 2012. Konferencja w Poznaniu będzie głównie koncentrować się na przedstawieniu efektywnych modeli transferu technologii oraz przystosowania do zmiany klimatu, aby inne kraje i regiony mogły skorzystać z tej wiedzy i doświadczeń.

Jednakże, ze względu na to, że konferencja w Poznaniu jest jedynie punktem pośrednim przed ostatecznymi negocjacjami w Kopenhadze, niektórzy twierdzą, iż nie należy żywić zbyt dużo nadziei wobec nadchodzącego COP14/MOP4 (zob. „Nie przeceniajmy Poznania” - wywiad z przedstawicielem Rady Unii Europejskiej, 19 września 2008) .

Więcej informacji na temat znaczenia aktualnego etapu negocjacji (Bali-Poznań-Kopenhaga) znajdziesz w publikacji German Watch przygotowanej we współpracy z Heinrich Böll Stiftung "Bali-Poznań-Kopenhaga. Trójskok w kierunku nowej jakości polityki klimatycznej" (lutego 2008).    

Ogólne informacje na temat międzynarodowych negocjacji dotyczących zmian klimatu znajdują się w publikacji ‘ABC zmian klimatycznych’ lub na oficjalnych stronach internetowych UNFCCC oraz COP14.

Jakie stanowisko w sprawie zapobiegania zmianom klimatu zajmują poszczególne kraje i regiony?